Psikolojide Gaslighting, Belirtileri ve İyileşme Yolları
Gaslighting, bir kişinin başka bir kişiyi kendi algısından, hafızasından ve duygularından
şüphe eder hâle getirdiği psikolojik manipülasyon biçimidir.
Bu durum çoğu zaman fark edilmez; çünkü gaslighting yüksek sesli bir şiddet değil, sessiz
ve sistematik bir zihinsel aşındırmadır.
Gaslighting Ne Demektir?
Gaslighting kelimesi, 1940’lı yıllarda çekilen Gaslight filminden gelir. Filmde, bir erkek
eşinin algısını bozmak için çevresel detayları değiştirir ve ardından “hayır öyle olmadı”
diyerek kadının akıl sağlığını sorgulatır.
Psikolojide gaslighting ise:
- Gerçek yaşantının inkâr edilmesi
- Duyguların küçümsenmesi
- Kişinin kendine güveninin sistemli biçimde aşındırılması
anlamına gelir.
Gaslighting Nasıl Yapılır?
Gaslighting yapan kişi çoğu zaman:
- Çok ikna edicidir
- “Mantıklı” görünür
- Sakin kalır, karşısındakini “duygusal” olmakla suçlar
Sık kullanılan cümleler şunlardır:
- “Bunu yanlış hatırlıyorsun.”
- “Çok alıngansın.”
- “Ben öyle bir şey demedim.”
- “Herkes senin zor biri olduğunu söylüyor.”
Buradaki amaç haklı olmak değil, karşı tarafın iç pusulasını bozmak ve onu bağımlı hâle
getirmektir.
Gaslighting Belirtileri Nelerdir?
Gaslighting yaşayan kişilerde zamanla şu belirtiler görülür:
- Sürekli kendini açıklama ihtiyacı
- Karar vermekte zorlanma
- “Ben mi yanlışım?” düşüncesinin kronikleşmesi
- Duygularından utanma
- Hafızasına güvenememe
- Kaygı ve özgüvende belirgin düşüş
En kritik nokta şudur:
Kişi artık yaşadığı şeyden çok, yaşadığını kanıtlamaya çalışır.
Gaslighting Hangi İlişkilerde Görülür?
Gaslighting sadece romantik ilişkilerde olmaz.
Sıklıkla şu alanlarda karşımıza çıkar:
- Evlilik ve partner ilişkileri
- Aile içi ilişkiler (özellikle ebeveyn-çocuk)
- İş yerinde yönetici-çalışan ilişkileri
- Arkadaşlıklar
- Terapi dışı “yardım edici” rollerde
